على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2428

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و عورة الشمس : جاى برآمدن و فروشدن آفتاب . و عورة الجبال : كفتگى كوهها . قوله تعالى : إِنَّ بُيُوتَنا عَوْرَةٌ اى ليست بحصينة . عورت ( avrat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آلت تناسل و شرمگاه مردم . و عورت زن : فرج . و عورت مرد : ذكر و دوخايه . و نيز عورت : زن و زوجهء مرد . و دشوارى . عورة ( averat ) ا . ع . صاحب عورت و خلل . عورتانه ( avrat ne ) ص و م ف . پ . منسوب و متعلق بزن و متشابه و مانند آن و زنانه . عورت پوش ( avrat - puc ) ا . پ . تنبان و زيرجامه و ازار . عورى ( uri ) ا . پ . برهنگى . عوز ( avz ) ا . ع . دانهء انگور . عوز ( avaz ) م . ع . عوز عوزا ( از باب سمع ) : ناياب گشت . و عازنى الشيئ : نايافت گرديد مرا آن چيز و نيافتم آن را . و عوز الرجل : نيازمند و درويش شد آن مرد . و عوز الشيئ : عزيز و كمياب گرديد آن چيز . و عوز الامر : درشت و دشوار گرديد كار . عوز ( avaz ) ا . ع . نياز و حاجت و درويشى . عوز ( avez ) ص . ع . رجل عوز : مرد نيازمند و محتاج . و انه لعوز لوز از اتباع است يعنى نيازمند مىباشد . عوزب ( avzab ) ا . ع . پيره زن . عوزة ( avzat ) ا . ع . واحد عوز : يك دانهء انگور . عوزر ( avzar ) ا . ع . گياه نصى كوهى . عوزم ( avzam ) ا . ع . ماده شتر سال خورده كه در آن بقيه‌اى از قوت مانده باشد . و زن پير كلانسال . و زن كوتاه بالا . عوس ( avs ) م . ع . عاس على عياله عوسا ( از باب نصر ) : كوشيد و ورزيد و رنج كشيد جهة عيال خود . و عاس عياله : قوت داد عيال خود را . و عاس ماله عوسا و عياسة : نيكو پرورش كرد و نيكو سياست و نگاهبانى نمود شتران خود را . و عاس فلان عوسا و عوسانا : بشب گرديد گرد چيزى . و عاس الذئب : در پى خوردنى گرديد آن گرگ . عوس ( us ) ا . ع . نوعى از گوسپند . عوس ( us ) ص . ع . ج . اعوس و عوساء . عوس ( avas ) ا . ع . در آمدگى كنج دهن هنگام خنديدن . عوس ( avas ) م . ع . عوس عوسا ( از باب سمع ) : درآمد كنج دهن از در وقت خنديدن و جز آن . عوساء ( avs ' ) ص . ع . مؤنث اعوس : زنى كه در وقت خنده كنج دهن وى درآيد . ج : عوس . عوسان ( avas n ) م . ع . عاس عوسا و عوسانا . مر . عوس . عوسج ( avasaj ) و عوسجة ( avsajat ) ا . ع . نوعى از خاربن . عوسجة ( avsajat ) ا . ع . نام كانى از نقره . عوسرانة ( avsar nat ) ص . ع . ناقة عوسرانة : ماده شترى كه در اول رياضت سوار شوند تا رام گردد . عوسرانية ( avsar niyyat ) ص . ع . ناقة عوسرانية : ماده شترى كه در وقت دويدن دم برداشتن عادت وى باشد . و ماده شترى كه پيش از رام شدن بر وى نشينند . عوسن ( avsan ) ا . ع . بلند بالا با اندك كوز پشتى . عوسى ( usiyy ) ص . ع . كبش عوسى : نوعى از تكه . عوص ( avs ) ا . ع . نشان . عوص ( us ) ا . ع . ج . عوصاء . عوص ( us ) ا . ع . عوص بن ارم بن سام بن نوح : پدر عاد است . عوص ( us ) ص . ع . ج . عائص . عوص ( avas ) م . ع . عوص الكلام عوصا ( از باب سمع ) : دشوار گرديد سخن . و عوص الشيئ : سخت گشت آن چيز . و عوص بالخصم عاصا و عوصا : در پيچان كرد كار را بر دشمن . قال فى المعيار : اعوص بالخصم عياصا و عوصا : در پيچان كرد آن كار را بر دشمن . و اعوص على الخصم : درآورد حجتهاى دشوار بر خصم . و اعوص فلان : سخن دشوار آورد فلان . و قال : قياس المصدر الاعواص ، قيل : هو من قبيل صلى صلوة و آذى اذاة لان العرب تستعمل مصدر الثلاثى اسما و تضعه موضع - مصدر الرباعى . عوصاء ( avs ' ) ا . ع . كلمهء غريب و دشوار . و سختى . و سخت و دشوار از هر چيزى . يق : فلان بركب العوصاء يعنى مرتكب مىشود دشوارترين كارها را . ج عوص . عوض ( avza ) و ( avzo ) و ( avze ) ع . ظرفى است بمعنى هرگز كه در زمان مستقبل استعمال مىشود مانند قط كه در زمان ماضى استعمال مىگردد چنان كه مىگويند : لا افارقك عوض : مفارقت نمىكنم ترا هرگز . و ما فارقتك قط : مفارقت نكردم ترا هرگز . و چون در نفى استعمال شود شامل ماضى نيز مىگردد . يق : ما رايت مثله عوض : نديدم مانند آن را هرگز . عوض ( avz ) ا . ع . بمعنى هميشه و اين كلمه بطور اضافه استعمال مىشود و بمعنى ابدا و هرگز نيز مىباشد . يق : كلا افعله عوض العائضين : نه چنين است هميشه خواهم كرد آن را . و افعل ذاك من ذى عوض